علوم سیاسی - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٧ - فهرست موضوعات سياسى در تفاسير قرآن كريم - شکوهى ابوالفضل
فهرست موضوعات سياسى در تفاسير قرآن كريم
شکوهى ابوالفضل
تفاسير قرآن كريم از منابع مهم اما غيرمستقيم انديشه سياسى در گذشته و حال به
شمار مى رود. بسيارى از انديشمندان به علل متفاوت ترجيح داده اند انديشه سياسى
خود را در خلال تفسيرى كه از قرآن ارائه داده اند, اظهار كنند; اما متإسفانه
همواره از اين منبع غنى در تفسير انديشه سياسى مسلمانان غفلت شده است; همان طور
كه از ساير منابع غيرمستقيم انديشه سياسى نيز تا كنون غفلت شده است به ويژه
منابعى مانند: ١. شروح احاديث; ٢. كتاب هاى اصول فقه به خصوص مباحث حسن و قبح,
استحسان, مصالح مرسله, سد ذرايع و...; ٣. دائره المعارف ها, كتب مربوط به ملل و
نحل, فرهنگ هاى لغت و معاجم; ٤. كتب تاريخى به ويژه تاريخ سياسى.
البته از ابواب سياسى كتب فقهى و كلامى استفاده هايى, هر چند اندك, شده است.
ناشناخته بودن, خطى بودن, كمياب بودن و در خصوص عده اى جهل مركب, دلايلى است كه
سبب غفلت و عدم استفاده از اين منابع شده است. با وجود اينها اظهار نظرهاى قاطع
و نظريه پردازىهايى همچون ((افول انديشه سياسى)) و ((در كام اقتدار بودن دين و
دانش)) همواره با جسارت تمام صورت گرفته است و تكرار مى شود.
به هر حال هدف اين مقاله صرفا نشان دادن اين نكته است كه انديشه سياسى
مسلمانان منحصر به كتب كلاسيك و متعارف فارابى, غزالى, نظام الملك, محقق سبزوارى
و مانند اينها نيست, حتى كتاب هاى تفسيرى كه در بادى نظر اثرى از انديشه سياسى
در آنها ديده نمى شود, حاوى مباحث اساسى در انديشه سياسى است و چه بسا به قول
اشتراوس انديشه هاى سياسى محورى انديشمندان در آثارى از اين دست نهفته باشد. در
اين مقاله, مباحث حكومت, امامت, عدالت و شورى در نوزده كتاب تفسير در مقاطع
مختلف تاريخ به ترتيب مجلدات آنها, فهرست شده است. تفاسير نوزده گانه مذكور به
ترتيب حروف الفبا عبارتند از:
١. تفسير القرآن العظيم: (ابن كثير) ابوالفدإ الحافظ ابن كثير الدمشقى (٧٧٤
ق), چهار جلد, دارالكتب العلميه, بيروت ١٤٠٨ ق.
٢. احسن الحديث: سيدعلى اكبرقرشى, دوازده جلد, بنياد بعثت, تهران ١٣٦٦.
٣. پرتوى از قرآن: سيدمحمود طالقانى, شش جلد, شركت سهامى انتشار, تهران, ١٣٦٠.
٤. التبيان فى تفسير القرآن: ابوجعفر محمد بن حسن طوسى (٤٦٠ ق), ده جلد,
احيإ التراث العربى, بيروت, بى تا.
٥. التحرير و التنوير: محمد طاهر بن عاشور, سى جلد, الدارالتونسيه, تونس,
١٩٨٤ م.
٦. الجديد فى تفسير القرآن المجيد: محمد سبزوارى, هفت جلد, دارالتعارف,
بيروت, ١٤٠٢ ق.
٧. حجه التفاسير و بلاغ الاكسير (من لايحضره المفسر التفسير): سيد عبدالحجه
بلاغى, ده جلد, دارالكتب العلميه, قم ١٣٤٥.
٨. فتح القدير: محمد بن على بن محمد شوكانى, پنج جلد, احيإ التراث العربى,
بيروت, بى تا.
٩. الكاشف: محمد جواد مغنيه (١٤٠٠ ق), هفت جلد, دارالعلم للملايين, بيروت,
١٩٨١ م.
١٠. التفسير الكبير (مفاتيح الغيب): امام فخرالدين رازى (٦٠٦ ق), ٣٢ جلد,
مطبعه البهيه المصريه, مصر, بى تا.
١١. الكشاف عن حقايق غوامض التنزيل: محمود بن عمر زمخشرى (٥٣٨ ق), چهار جلد,
ادب الحوزه, قم, بى تا.
١٢. كشف الاسرار و عده الابرار: ابوالفضل رشيد الدين ميبدى (٤٨١ ق), ده جلد,
انتشارات اميركبير, تهران, ١٣٦١.
١٣. مجمع البيان فى تفسير القرآن: ابوعلى فضل بن حسن طبرسى (٥٦١ ق), ده جلد,
انتشارات ناصر خسرو, تهران, ١٣٧٢.
١٤. تفسير المراغى: احمد مصطفى مراغى (١٣٧١ ق), سى جلد, احيإ التراث العربى,
بيروت, ١٩٨٥ م.
١٥. تفسير القرآن الكريم: (ملاصدرا) محمد بن ابراهيم شيرازى (١٠٥٠ ق), هفت
جلد, انتشارات بيدار, قم ١٤١١ ق.
١٦. المنار (تفسيرالقرآن الحكيم): انشإ محمد عبده, املإ محمد رشيد رضا(١٣٥٤
ق), دوازده جلد, دارالمعرفه, بيروت, بى تا.
١٧ ـ المنير (التفسير المنير): وهبه الزحيلى, ٣٢ جلد, دارالفكر المعاصر,
بيروت ١٤١١ ق.
١٨. الميزان فى تفسير القرآن: سيدمحمدحسين طباطبائى, بيست جلد, جامعه مدرسين,
قم, بى تا.
١٩. تفسير نمونه: آيه الله ناصر مكارم شيرازى و جمعى از نويسندگان, ٢٧ جلد,
دارالكتب الاسلاميه, تهران, ١٣٦٢.
در اين جا به ارائه اين فهرست مى پردازيم.
١. تفسير ابن كثير
جلد اول: خلافت انسان در زمين, ص ١٠٨, آيه ٣٠ بقره; نقل قول شافعى در باب حكم
اطاعت از حاكم, ص ١١٠, آيه ٣٠ بقره; كيفيت تعيين امام, ص ١١٠, آيه ٣٠ بقره;
كراميه و حكم وجود همزمان دو امام, ص ١١١, آيه ٣٠ بقره; حدود اطاعت از
اولوالامر, ص ٧٨٣, آيه ٥٩ نسإ.
جلد دوم: ولايت امام على(ع) بر مومنان, ص ١١٣, آيه ٥٥ مائده.
جلد سوم: طهارت اهل بيت(عليهم السلام), ص ٧٦٩, آيه ٣٣ احزاب.
جلد چهارم: دوستى اهل بيت, ص ١٧٠, آيه ٢٣ شورى.
٢. تفسير احسن الحديث
جلد اول: مراد از امامت ابراهيم, ص ٢٣٦, آيه ١٢٤ بقره.
جلد دوم: نقش خدا در حكومت حكام, ص ٤٧, آيه ٢٦ آل عمران; اقسام ولايت اوليإ
الله, ص ٨٣, آيه ٤٩ آل عمران; فضائل اهل بيت, ص ٩٤, آيه٦١ آل عمران. جلد سوم:
دلايل ولايت حضرت على(ع), ص ٩٣, آيه ٥٥ مائده; غدير خم و ولايت حضرت على(ع), ص
١٠٩, آيه ٦٧ مائده.
جلد ششم: رهبران حق و باطل, ص ١١٦, آيه ٧١ اسرإ.
جلد هفتم: دلايل ولايت امام على, ص ٤٢٢, آيه ٢٢٤ شعرإ.
جلد هشتم: منظور از اولويت پيامبر(ص) بر مومنان, ص٣١١, آيه ٦ احزاب.
جلد نهم: اهميت شورى در اسلام, ص ٤٩٨, آيه ٣٨ شورى; منظور از اولويت پيامبر(ص)
بر مومنان, ص ٣١١, آيه ٦ احزاب.
جلد دهم: اهميت شورى در اسلام, ص ٤٩٨, آيه٣٨ شورى.
جلد يازدهم: اختيارات امام در قبال اسيران, ص ١٧٩, آيه ٤ محمد(ص); ولايت مطلقه
پيامبر(ص), ص ٢٠٩, آيه ٣٣ محمد(ص).
جلد دوازدهم: خلافت امام على(ع), ص ٢٧٤, آيه ٧ حشر.
٣. پرتوى از قرآن
جلد اول: حقيقت عدالت, ص ٥٤, آيه ٢ بقره; خلافت انسان, ص ١١٨, آيه ٣١ بقره;
شرايط امامت, ص ٢٩٢, آيه ١٢٤ بقره; منشإ نياز انسان به امام, ص ٢٣٩, آيه ١٢٤
بقره.
جلد دوم: نقش سودگران در پيدايش طبقه حاكم, ص ٧٦, آيه ١٨٨ بقره.
جلد چهارم: دلايل امامت, ص ٢٠٠, آيه ٤ آل عمران.
جلد پنجم: تفاوت عدل و قسط, ص ٥١, آيه ١٨ آل عمران; فضيلت اهل
بيت(عليهم السلام), ص ١٧٤, آيه ٦١ آل عمران; ويژگى هاى كارگزاران حكومتى, ص ٣٠٣,
آيه ١٨٨ آل عمران; ويژگى رهبران الهى, ص ٣٥٥, ١٤٠ آل عمران; اهميت شورى, ص ٣٩٥
و ٣٩٧, آيه ١٥٩ عمران.
٤. تفسير التبيان
جلد اول: اماميه و نص بر امامت ائمه(عليهم السلام), ص ١٤, مقدمه كتاب; منظور از
خلافت آدم, ص ١٣١, آيه ٣٠ بقره; ملايكه و خلافت آدم(ع), ص١٣٢, آيه ٣٠ بقره; مفهوم
عدل, ص ٢١٥, آيه ٤٨ بقره; اماميه و رابطه مقام امامت و نبوت, ص ٤٤٩, آيه ١٢٤
بقره.
جلد دوم: وراثت در امامت, ص ٢٩١, آيه ٢٤٧ بقره.
جلد سوم: مفهوم ولايت, ص ١٨٦, آيه ٣٣ نسإ; منظور از اولوالامر, ص ٢٣٦, آيه ٥٩
نسإ و ص ٢٧٣, آيه ٨٣ نسإ; دلايل امامت على, ص ٥٥٩, آيه ٥٥ مائده.
جلد چهارم: تعدد نبى و امام در يك زمان, ص ٥٠٧, آيه ١٢٢ اعراف.
جلد پنجم: نص بر امامت ائمه(عليهم السلام), ص ٤٨, آيه ١٨٧ اعراف.
جلد هفتم: نقل نظر جبايى درباره امامت خلفاى راشدين, ص ٤٥٦, آيه ٥٥ نور;
امامت خلفاى راشدين, ص٤٥٦, آيه ٥٥ نور.
جلد هشتم: فضايل اهل بيت, ص ٣٣٩, آيه ٣٣ احزاب; اماميه و عصمت اهل بيت, ص
٣٤٠, آيه ٣٣ احزاب.
جلد نهم: عفو حدود توسط امام, ص ١٦٨, آيه ٣٧ شورى; خلافت ابوبكر و عمر, ص ٣٢٤,
آيه ١٦ فتح; امامت على, ص ٣٢٦, آيه ١٦ فتح.
جلد دهم: فضايل اهل بيت, ص ٢١١, آيه ١٠ انسان.
٥. تفسير التحرير
جلداول: اسماعيليان و امامت مسلمانان, ص ٣٣, مقدمه; منظور از خلافت آدم(ع), ص
٣٩٨, آيه ٣٠ بقره; علت خلافت آدم(ع), ص ٤١٨, آيه ٣٣ بقره; منظور از امامت
ابراهيم(ع), ٧٠٣, آيه ١٢٤ بقره; شرايط امامت, ص ٧٠٧, آيه ١٢٤ بقره; حكم امام
فاسق از نظر خوارج و معتزله, ص ٧٠٧, آيه ١٢٤ بقره.
جلد چهارم: اهميت مشورت, ص ١٤٧, آيه ١٥٩ آل عمران; احكام مشورت و نظر مالكيه
و شافعى, ص ١٤٨, آيه ١٥٩ آل عمران; قلمرو مشورت, ص ١٤٩, آيه ١٥٩ آل عمران; ارزش
مشاوره, ص ١٥٠, آيه ١٥٩ آل عمران.
جلد پنجم: مفهوم عدل, ص ٩٤, آيه ٥٨ نسإ; منظور از اولوالامر, ص ٩٧, آيه ٥٩
نسإ; مخالفت با احكام اولوالامر, ص ١١١, آيه ٦٥ نسإ.
جلد هشتم: قلمرو لزوم رعايت عدالت, ص ١٦٦, آيه ١٥٢ انعام.
جلد دوازدهم: اختيارات رهبرى, ص ١٩٤, آيه ١٢٢ هود.
جلد چهاردهم: ارزش عدالت, ص ٢٥٤, آيه ٩٠ نمل.
جلد بيست و يكم: حدود ولايت پيامبر(ص), ص ٢٦٧, آيه ٦, احزاب.
جلد بيست و ششم: وظيفه حاكم درباره اسيران مشرك از ديد مالك و شافعى و
اوزاعى, ص ٨٠, آيه ٤ محمد.
جلد بيست و هشتم: اختيارات اولوالامر در اجراى احكام, ص ١٥٦, آيه ١٠ ممتحنه;
عدالت صحابه, ص ٢٣٠, آيه ٦ حجرات:
جلد سى ام: شرايط رهبرى, ص ١٨٠, آيه ١٢ انفطار.
٦. تفسير الحديد
جلد اول: شرايط آزادى عقيده, ص ٣٢٦, آيه ٢٥٦ بقره.
جلد دوم: دلايل خلافت امام على, ص ٧٥, آيه٦١ آل عمران; فضيلت اهل بيت(ع), ص ٧٦,
آيه ٦١ آل عمران; دلايل ولايت امام على(ع), ص ٤٨٢, آيه ٥٥ مائده; اهميت ولايت, ص
٤٩٨, آيه ٦٧ مائده.
جلد چهارم: قبول ولايت از جانب ظالم, ص ٥٢, آيه ٥٥ يوسف.
جلد پنجم: جانشينى سليمان و داود(عليهم السلام), ص ٢٢٤, آيه ١٦ نمل; نقش مردم
در تعيين امام, ص ٣٠٠, آيه ٦٨ قصص; ولايت ائمه(عليهم السلام), ص ٤٢١, آيه ١٦ احزاب.
جلد ششم: اهميت گواهى بر ولايت ائمه, ص ٤٩٣, آيه ٢٦ فتح.
٧ ـ تفسير حجه التفاسير
جلد اول: خلافت آدم(ع), ص ٣٣, آيه ٣٠ بقره.
جلد دوم: برخورد اهل سنت با ولايت ائمه, ص ١٦١, آيه٦٧ مائده.
جلد سوم: واگذارى اراضى خراجيه از طرف خلفا, ص ٥, آيه١ انفال.
٨. تفسير فتح القدير
جلد پنجم: وظيفه امام درباره اسيران مشركان, ص ٣١, آيه ٤ محمد; نظر ابوحنيفه
و شافعى و اوزعى و مالك درباره امام و اسيران مشركان, ص ٣١, آيه ٤ محمد.
٩. تفسير الكاشف
جلد اول: شيعه و جانشين پيامبر(ص), ص ٢٣, مقدمه; قلمرو آزادى, ص ٣٤, آيه ٥
فاتحه; آزادى بيان, ص ٨١, آيه ٣٠ بقره; نظر محى الدين عربى در باب عصمت و بركت
اهل بيت, ص ٨٨, آيه ٣٥ بقره; مفهوم امام, ص ١٩٦, آيه ١٢٤ بقره; صفات امام, ص
١٩٧, آيه ١٢٤ بقره; اماميه و نصب الهى امام, ص ١٩٧, آيه ١٢٤ بقره; امامت امام
على(ع), ص ١٩٨, آيه ١٢٤ بقره; عصمت اهل بيت(ع) همان; علت مخالفت اشراف قريش با
پيامبر(ص), ص ٢١٤, آيه ١٣٩ بقره.
جلد دوم: فضايل اهل بيت, ص٤٨, آيه ٣٣ آل عمران; وظيفه حاكم در امتناع شوهر از
دادن نفقه, ص ٣١٦, آيه ٣٤ نسإ; نظر مالك و شافعى در مسإله قبل, همان; مسووليت
حاكم, ص ٣٥٧, آيه ٥٨ نسإ; منظور از اولوالامر, ص٣٥٨, آيه ٥٩ نسإ; شيعه و عصمت
اولوالامر, ص ٣٥٩, آيه ٥٩ نسإ; منظور از اولوالامر از ديد شيعه و سنى, ص ٣٦١,
آيه ٥٩ نسإ; عدالت صحابه, ص ٣٨٨, آيه ٨١ نسإ; حقيقت عدالت, ص ٤٦٠, آيه ١٣٥
نسإ; ولايت غيرمسلمانان بر مسلمان, ص ٤٦٦, آيه ١٤١ نسإ.
جلد سوم: شيعه و اختيار حاكم در قضاوت بين اهل ذمه, ص ٥٩, آيه ٤٢ مائده; ولايت
امام على و ابلاغ آن توسط پيامبر(ص), ص ٩٧ ـ ٩٨, آيه ٦٧ مائده; آزادى انديشه, ص
١٦١, آيه انعام.
جلد پنجم: آزادى بيان, ص ٢٤, آيه ٩ اسرإ; حكومت امام مهدى(عج) و صالحان روى
زمين, ص ٣٠٢, آيه ١٠٥ نسإ; شرايط بهره مندى حاكمان از نصرت خدا, ص ٣٣٤, آيه ٤٠
حج.
جلد ششم: ولايت پيامبر(ص) بر مومنان, ص١٩٣, آيه ٦ احزاب; اماميه و عصمت اهل
بيت, ص ٢١٦, آيه ٣٣ احزاب; ابن عربى و مودت اهل بيت, ص ٢٧, آيه ٣٣ احزاب; شافعى
و فضيلت اهل بيت, ص ٢٣٧, آيه ٥٦ احزاب; منظور از خلافت انسان, ص ٣٧٥, آيه ٢٦ ص;
ابن عربى و خيانت به اهل بيت, ص ٥٢٢, آيه ٢٣ شورى; منزلت اهل بيت, همان.
جلد هفتم: سياست جنگى اسلام, ص ٧٨, آيه ٣٥ محمد.
١٠. تفسير كبير
جلد اول: دلايل خلافت ابوبكر, ص ٢٦٠, آيه ٧ فاتحه.
جلد دوم: مفهوم خلافت انسان, ص ١٦٥, آيه ٣٠ بقره.
جلد چهارم: مفهوم امامت ابراهيم(ع), ص ٤٢, آيه ١٢٤ بقره; راه هاى نصب و تعيين
امام, ص ٤٤, آيه ١٢٤ بقره; شيعه و خلافت ابوبكر و عمر, ص ٤٥, آيه ١٢٤ بقره;
امامت فاسق, ص ٤٦, آيه ١٢٤ بقره; شيعه و ابوحنيفه و لزوم عصمت امام, ص ٤٧, آيه
١٢٤ بقره; ابوحنيفه و حكم قضاوت در حكومت جائر, همان.
جلد ششم: وراثت در امامت, ص ١٨٥, آيه ٢٤٧ بقره; نقش علم و قدرت در رهبرى, ص
١٨٦, آيه ٢٤٧ بقره.
جلد هشتم: ملاك اعطاى حكومت از جانب خدا از نظر معتزله و جبايى و كعبى, ص ٦,
آيه ٢٦ آل عمران.
جلد دهم: مفهوم عصمت اولوالامر, ص ١٤٤, آيه ٥٩ نسإ.
جلد يازدهم: اشاعره و نص بر امامت على, ص ١٣٩, آيه ٣ مائده; دلايل وجوب نصب
حاكم, ص ٢٢٨, آيه ٣٨ مائده; شافعى و مسووليت حاكم در قضاوت ميان اهل ذمه, ص
٢٣٥, آيه ٤٢ مائده.
جلد دوازدهم: شيعه و حكم عقيده به خلافت ابوبكر, ص ٢٠, آيه ٥٤ مائده; دلايل صحت
خلافت ابوبكر, ص ٢٢, آيه ٥٤ مائده; شيعه و دلايل امامت على, ص٢٦, آيه ٥٥ مائده.
جلد سيزدهم: ولايت خدا بر بندگان, ص١٧, آيه٦٢ انعام; اقسام حكام, ص ٦٧, آيه ٨٩
انعام; ضرورت حكومت, ص ١٩٤, آيه ١٢٩ انعام. جلدپانزدهم: وظيفه امام مسلمانان در
برابر عهد شكنان, ص ١٨٣, آيه ٥٨ انفال; دلايل امامت على, ص ٢١٣, آيه ٧٥ انفال.
جلد شانزدهم: دلايل امامت ابوبكر, ص ١٦٩, آيه ١٠٠ توبه; شافعى و حكم دعاى امام
براى زكات دهندگان, ص ١٨٠, آيه ١٠٣ توبه.
جلد بيستم: مفهوم عدل و اهميت رعايت آن, ص ١٠١ و ١٠٢ آيه ٩٠ نحل.
جلد بيست و يكم: امام مردم در قيامت, ص ١٧, آيه ٧١ اسرإ; آگاهى ولى خدا از
ولايت خود, ص ٩٦, آيه ١٢ كهف.
جلد بيست و سوم: امامت خلفاى راشدين, ص ٤١, آيه ٤١ حج; وظيفه امام در اجراى
حدود, ص ١٤٣, آيه ٢, نور دلايل وجوب نصب امام, ص ١٤٣, آيه ٢ نور; شافعى و مالك و
ابوحنيفه و وظيفه امام در رجم زانى, ص ١٤٧, آيه ٢ نور; وظيفه حاكم در حد قذف و
نظر شافعى, ص ١٦٠, آيه ٤ نور.
جلد بيست و چهارم: امامت خلفاى راشدين, ص ٢٥, آيه ٥٥ نور.
جلد بيست و پنجم: ولايت پيامبر(ص) بر مومنان, ص ١٩٤, آيه ١٦ احزاب.
جلد بيست و ششم: ضرورت حكومت, ص ١٩٩, آيه ٢٦ ص.
١١. تفسير الكشاف
جلد اول: زيديه و حكم اقتدا به فاسق, ص ١١٩, آيه ٢٦ بقره; خلافت آدم(ع), ص
١٢٤, آيه ٣٠, بقره; حكم امامت فاسق, ص ١٨٤, آيه ١٢٤ بقره; فضيلت اهل بيت, ص ٣٧٠,
آيه ٦١ آل عمران; مفهوم اولوالامر, ص ٥٢٤, آيه ٥٩ نسإ.
جلد دوم: شافعى و حكم و عده حاكم در انفال, ص ١٩٤, آيه ١ انفال; ابوحنيفه و
شافعى و اختيار امام در امام در مورد اسيران كافر, ص ٣١٦ ـ ٣١٧, آيه ٤,
محمد(ص); حكم همكارى با دولت باطل, ص ٤٨٢, آيه ٥٥ يوسف.
جلد هفتم: فلسفه عدم پذيرش حكومت توسط لقمان, ص ٤٩٠, آيه ١٤ لقمان.
١٢. تفسير كشف الاسرار و عده الابرار
جلداول: تفاوت خلافت و سلطنت, ص ١٣٣, آيه ٣٠, بقره; فضايل جانشينان پيامبر(ص),
ص ٣٩٤, آيه ١٤٣ بقره; ابعاد ولايت خدا بر مومنان, ص ٧٠٢, آيه ٢٥٧ بقره.
جلد دوم: اهميت مشورت, ص ٣٢٤, آيه ١٥٩ آل عمران; مفهوم اولوالامر, ص ٥٥٤ و
٥٦١, آيه ٥٩ نسإ; دلايل خلافت ابوبكر, ص ٥٧٣, آيه ٦٩ نسإ; اقسام عدل, ص ٧١٧,
آيه ١٢٩ نسإ.
جلد سوم: ص ١٤٩, آيه ٥٥ مائده; ابلاغ ولايت على(ع) در غدير خم, ص ١٨١, آيه ٦٧
مائده; خلفاى خدا, ص ٥٤١, آيه ١٦٥ انعام.
جلد چهارم: مفهوم ائمه كفر, ص ١٠٦, آيه ١٢ توبه.
جلد پنجم: مفهوم امامت, ص ٣٢٧, آيه ٧٩ حجر; حقيقت عدل, ص ٤٥١, آيه ٩٠ نحل.
جلد ششم: جانشينان خدا در زمين, ص ٥٧٣, آيه ٥٥ نور.
جلد هشتم: امان دادن پيامبر(ص) به مشركان در اظهار عقيده, ص ٣, آيه١ احزاب;
مفهوم خليفه, ص ٣٣٨, آيه ٢٦ ص.
جلد نهم: شافعى و احمد بن حنبل و اختيارات امام در مورد اسيران, ص ١٧٨, آيه ٤
محمد; مسووليت امام در برخورد با اهل بغى, ص ٢٥١, آيه ٩ حجرات.
جلد دهم: اموال تحت اختيار امام, ص ٣٨, آيه ٧ حشر.
١٣. تفسير مجمع البيان
جلد اول: خلافت آدم(ع), ص ١٧٦, آيه ٣٠ بقره; امامت ابراهيم(ع), ص ٣٨٠, آيه ١٢٤
بقره; شيعه و عصمت امام, همان.
جلد دوم: شرايط رهبرى, ص ٦١٣, آيه ٢٤٧ بقره.
جلد سوم: مفهوم اولوالامر, ص١٠٠, آيه ٥٩ نسإ; جبايى و مفهوم اولوالامر, ص ١٢٦,
آيه ٨٣ نسإ; ولايت على(ع), ص ٢٤٦, آيه ٣ مائده; امامت على(ع), ص ٣٢٦, آيه ٥٥
مائده; امامت امام على, ص ٣٤٤, آيه ٦٧ مائده.
جلد چهارم: مقام امامت, ص ٧٢٩, آيه ١٤٢ اعراف; جبايى, شيعه و امامت ائمه, ص
٧٧٨, آيه ١٨٧ اعراف.
جلد پنجم: علت در خواست ولايت از ظالمان توسط يوسف(ع), ص ٣٢٧, آيه ٥٧ يوسف.
جلد نهم: اختيارات امام در مورد اسيران و نظر شافعى و ابويوسف, ص ١٤٧, آيه ٤
محمد.
١٤. تفسير مراغى
جلد اول: خلافت انسان در زمين, ص ٨٠, آيه ٣٠ بقره; فلسفه خلافت انسان, ص ٨٥,
آيه ٣٠ بقره; امامت ظالمان, ص ٢٠٩, آيه ١٢٤ بقره.
جلد دوم: ارزش مشورت, ص ١٨٨, آيه ٢٣٣ بقره; ملاك شايستگى حكومت, ص ٢١٨, آيه
٢٤٦ بقره;
جلد چهارم: فوايد مشورت, ص ١١٤, آيه ١٥٩ آل عمران.
جلد پنجم: تإثير شفاعت در حكم عادل و ظالم, ص ١١٠, ٨٥ نسإ; زمينه هاى عدالت
در قضاوت, ص ٧١, آيه ٥٨ نسإ.
جلد يازدهم: مسووليت امام در گرفتن صدقات, ص ١٦, آيه ١٠٣ توبه.
جلد بيست و يكم: ولايت پيامبر(ص) بر مومنان, ص ١٣٠, آيه ٦ احزاب.
جلد بيست و پنجم: اهميت مشورت, ص ٥٣, آيه ٣٨ شورى; حاكمان مصر, ص ١٢٨, آيه ٢٨
دخان. جلد بيست هشتم: اختيارات اهل حل و عقد در تدوين قوانين, ص ١٠, آيه ٥٩
مجادله; عدالت در عالم تكوين و تشريع, ص ١٥٢, آيه ١٢ طلاق.
١٥. تفسير ملاصدرا
جلد دوازدهم: ملاك خلافت انسان, ص ٣٠٠, آيه ٣٠ بقره; علت جعل خليفه از جانب
خدا, ص٣٠٢, آيه ٣٠ بقره; سر اعتراض فرشتگان به خلافت انسان, ص ٣٠٦, آيه ٣٠ بقره;
فلسفه خلافت انسان, ص ٣٠٩, آيه ٣٠ بقره; فلسفه خلافت انسان در زمين, ص ٣٦٧, آيه
٣٣ بقره.
جلد سوم: ضرورت خليفه خدا در زمين, ص ١٢٦, آيه ٣٦ بقره; موجبات تحصيل عدالت,
ص ١٧٦, آيه ٤٠ بقره.
جلد چهارم: فلسفه اولويت پيامبر(ص) بر مومنان, ص ١٣٥, آيه ٢٥٥ بقره; شرايط
امامت, ص٢٢٠, آيه ٢٥٦ بقره; امامت امام على, ائمه و امام مهدى(عج), ص ٢٢٠ ـ
٢٢١, آيه ٢٥٦ بقره; مراتب ولايت خدا و مومنان, ص ٢٢٧, آيه ٢٥٧ بقره; فلسفه
اختصاص ولايت خدا بر مومنان, همان; رابطه ولايت طاغوت بادورى از ولايت خدا, ص ٢٤٨,
آيه ٢٥٧ بقره.
جلد پنجم: شرايط احراز رسالت و امامت, ص ٣٨, آيه ١٤ يس; شرايط وصول انسان به
مقام خلافت خدا, ص ٣١٠, آيه ٧١ يس. جلد هفتم: فرق نبى با ولى, ص ٣٧٩, آيه ٩ اعلى.
١٦. تفسير المنار
جلد اول: مراد از خلافت آدم(ع), ص ٢٥٧, آيه ٣٠ بقره.
جلد دوم: مشيت خدا در اعطاى سلطنت, ص ٤٧٨, آيه ٢٤٧ بقره.
جلد سوم: مفهوم ولايت, ص ٤٢, آيه ٢٥٧ بقره.
جلد چهارم: نقش شورى در حكومت اسلامى, ص ٤٥, آيه ١٠٤ آل عمران; رهبر در گروه
آمران به معروف و ناهيان ازمنكر, ص ٤٧, آيه ١٠٤ آل عمران; صفات مسوولان حكومت, ص
٨٥, آيه ١١٨ آل عمران; محدوده مشورت, ص ٢٠٠, آيه ١٥٩ آل عمران; مبانى خلافت عمر,
ص ٢٠٢, آيه ١٥٩ آل عمران; شوراى عمر, ص ٢٠٣, آيه ١٥٩ آل عمران; لزوم عمل به
تصميمات شورى, ص ٢٠٦, آيه ١٥٩ آل عمران.
جلد پنجم: اركان قضاوت عادلانه, ص ١٧٢, آيه ٥٨ نسإ; مفهوم اولوالامر و نظر
شيعه, ص ١٨٠ ـ ١٨١, آيه ٥٩ نسإ; اولوالامر در صدر اسلام, ص ١٩٥, آيه ٥٩ نسإ;
انتخاب اولوالامر, ص ٢٠٠, آيه ٥٩ نسإ; قلمرو اجتهاد اولوالامر, ص ٢١١, آيه ٥٩
نسإ; ابن تيميه و شرايط والى, ص ٢١٧, آيه ٥٩ نسإ; اهميت عدالت, ص ٤٥٥, آيه
١٣٥ نسإ.
جلد ششم: حكم خروج بر امام جائر, ص ٣٦٦, آيه ٣٤ مائده; امامت على از ديدگاه
شيعه, ص ٤٤٣, آيه ٥٦ مائده; خلافت على, ص ٤٦٤, آيه ٦٧ مائده.
جلد هفتم: امامت غيرمجتهد, ص ١٩٦, آيه ١٠٢ مائده; حدود حاكميت علما بر مردم,
ص ٤٤٢, آيه ٥٢ انعام.
جلد هشتم: اقسام ولايت خدا, ص ٣٨, آيه ٣ اعراف; ولايت ظالم بر ظالم, ص ١٠٠, آيه
١٢٩ انعام.
جلد نهم: خلافت على و نظر شيعه, ص ١٢٢, آيه ١٤٢ اعراف.
جلد دهم: مفهوم ائمه كفر, ص ١٩١, آيه ١٢ توبه; شيعه و عصمت اهل بيت ص ٣٧٨,
آيه ٣١ توبه; حكم آزار اهل بيت, ص ٥٢١, آيه ٦١ توبه; ولايت منافق بر منافق, ص
٥٤١, آيه ٧١ توبه.
جلد يازدهم: عدالت صحابه, ص ١٧, آيه ١٠٠ توبه; آزادى دين, ص ٢٥٤, آيه ٢٣
يونس; ولايت تكوينى اوليإ الله, ص ٢٢٩, آيه ٢ يونس; اهميت عدالت, ص ٢٦٩, آيه ٢
يونس; رابطه كرامات با ولايت, ص ٤٤٨, آيه ٦٤ يونس.
جلد دوازدهم: رابطه ايمان و وراثت, ص ٨٤, آيه ٤٧ هود; حكم اطاعت از حاكم, ص
١٨٠, آيه ١١٣ هود.
١٧. تفسير المنير
جلد اول: خلافت انسان, ص ١٢٧, آيه ٣٠ بقره; حكم نصب حاكم و راه هاى تعيين امام,
ص ١٢٩, آيه ٣٠ بقره; ولايت ظالمان, ص ٣٠٩, آيه ١٢٤ بقره; حكم اخذ مال از حاكم
ظالم, همان.
جلد دوم: كيفيت قصاص از حاكم, ص ١١٦, آيه ١٧٨ بقره.
جلد چهارم: حكم مشورت هاى پيامبر(ص), ص ١٤٣, آيه١٥٩ آل عمران; حكم هديه گرفتن
حاكم, ص ١٥١, آيه ١٦١ آل عمران.
جلد پنجم: اهميت عدالت اجتماعى, ص ١٢٤, آيه ٥٨ نسإ; مفهوم اولوالامر و نظر
شيعه, ص ١٢٦, آيه ٥٩ نسإ; حقوق متقابل حاكم و مردم, ص ١٢٨, آيه ٥٨ نسإ; مرجع
رفع خصومت ميان حاكم و مردم, ص ١٢٩, آيه ٥٩ نسإ; خلافت ابوبكر, ص ١٤٨, آيه ٦٩
نسإ; اهميت عدالت, ص ٣١٤, آيه ١٣٥ نسإ
جلد ششم: مالك و ابوحنيفه و اختيار امام در كيفر محارب, ص ١٦١ و ١٦٣ و ١٦٤,
آيه ٣٣ مائده; ابوحنيفه و مالك و شافعى و وظيفه امام در حكميت بين اهل ذمه, ص
١٩٨ و ٢٠١, آيه ٤٢ مائده.
جلد هشتم: حكم قربانى كردن براى استقبال از حاكم از ديد حنفيه, ص ٢٤, آيه ١٢١
انعام; نياز انسان به حكومت, ص ٤٩, آيه١٢٩ انعام.
جلد دهم: جانشين پيامبر(ص), ص ٢٢٠, آيه ٤٠ توبه.
جلد يازدهم: اختيارات حاكم در اخذ زكات, ص ٢٧, آيه ١٠٣ توبه.
جلد سيزدهم: حكم همكارى با دولت باطل, ص ١٢, آيه ٥٥ يوسف.
جلد چهاردهم: مفهوم عدل, ص ٢١٢, آيه ٩٠ نحل; اقسام عدل, ص ٢٢٤, آيه ٩٠ نمل.
جلد پانزدهم: كيفر تخلفات رهبران جامعه, ص ١٣٦, آيه ٧٥ اسرإ.
جلد شانزدهم: مسووليت حاكم در حمايت از مردم, ص ٣٢, آيه ٩٥ كهف.
جلد هجدهم: مالك و وظيفه حاكم در حد قذف, ص ١٤٥, آيه ٤ نور.
جلد نوزدهم: وظيفه حاكم در قبال مردم, ص ٢٨٦, آيه ٢٠ نمل; قبول عذر مردم توسط
حاكم, ص ٢٨٩, آيه ٢٧ نمل.
جلد نوزدهم: اهميت مشورت, ص ٢٩٧, آيه ٣٢ نمل.
جلد بيست و يكم: ولايت پيامبر(ص), ص ٢٤٥, آيه ٦ احزاب; لزوم مشورت حاكم درباره
جنگ, ص ٢٨١, آيه ٢٧ احزاب; وظايف حاكم در مسائل جنگ, ص ٢٨١, آيه ٩ احزاب.
جلد بيست و سوم: مسووليت حاكمان, ص ١٨٨, آيه ٢٦ ص.
جلد بيست و پنجم: اهميت مشورت, ص ٨١, آيه ٣٨ شورإ.
جلد بيست و ششم: اختيارات حاكم در مورد اسيران, ص ٨٩, آيه ٤ محمد(ص); مالكيه
و شافعيه و حنيفه و اختيارات حكام در مورد اسيران, ص ٩٢, آيه ٤ محمد(ص).
جلد بيست و هشتم: حكم اقامه نماز جمعه بدون اذن امام و نظر ابوحنيفه, ص ٢٠٨,
آيه ٩ جمعه.
١٨. تفسير الميزان
جلد اول: امامت ابراهيم(ع), ص ٢٦٧, آيه ١٢٤ بقره; مقام امامت, ص٢٧١, آيه ١٢٤
بقره; شرايط امامت, ص ٢٧٢, آيه ١٢٤ بقره; عصمت امام, ص ٢٧٤ بقره; امامت و
هدايت, ص ٢٧٥, آيه ١٢٤ بقره.
جلد دوم: اختيارات اولوالامر, ص ٩٣, آيه ١٩٦ بقره; هدف از حكومت, ٢٨٧, آيه ٢٤٧
بقره.
جلد سوم: اقسام حكومت, ص ١٤٢, آيه ٢٧ آل عمران; ضرورت حكومت, ص ١٤٥, آيه ٢٧
آل عمران.
جلدچهارم: اداره جامعه بر اساس رإى اكثريت, ص ٩٨, آيه ٢٠٠ آل عمران; حدود
آزادى, ص ١٦٦ ـ ١١٧, آيه ٢٠٠ آل عمران; عوامل تغيير سيستم هاى حكومتى, ص ١١٩,
آيه ٢٠٠ آل عمران; اختيارات رهبر, ص ١٢١, آيه ٢٠٠ آل عمران; رهبر جامعه اسلامى,
همان; تفاوت روش حكومتى اسلام با ساير حكومت ها, ١١٩, آيه ٢٠٠ بقره; آزادى فكر و
عقيده, ص١٣٠, آيه ٢٠٠ آل عمران; آزادى اجتماعى, ص ٢٥٥, آيه ١٩ نسإ; اطاعت از
اولوالامر, ص ٣٨٨, آيه ٥٩ نسإ; مفهوم اولوالامر, ص ٣٩٢, آيه ٥٩ نسإ; عصمت اهل
حل و عقد, ص ٣٩٣, آيه ٥٩ نسإ.
جلد پنجم: مراد از اولوالامر, ص ٢٢, آيه ٨٣ نسإ; نعمت ولايت, ص ١٨١, آيه ٣
مائده; نتايج اعراض از اهل بيت, ص ٢٧٤, آيه ١٥ مائده; مقام رهبران بنى اسرائيل,
ص٣٦٣ آيه ٤٤ مائده; مفهوم ولايت, ص ٣٦٨, آيه ٥١ مائده.
جلد ششم: مفهوم ولايت, ص ٦, آيه ٥٥ مائده, ولايت محمد(ص), ص ٧, آيه ٥٥ مائده;
ولايت على(ع), ص ٨, آيه ٥٥ مائده; مفهوم ولايت, ص ١١, آيه ٥٥ مائده; ولايت تكوينى
و تشريعى خدا, ص ١٢, آيه ٥٥ مائده; ولايت تشريعى محمد(ص), ص ١٣, آيه ٥٥ مائده;
ابلاغ ولايت على(ع) به وسيله پيامبر, ص ٤٨, آيه ٦٧ مائده; نياز جامعه به حاكم, ص
٤٨, آيه ٦٧ مائده; حدود آزادى فرد در جامعه, ص٣٥١, آيه ١١٨ مائده.
جلد دهم: مفهوم ولايت, ص ٨٨, آيه ٦٢ يونس; محدوده آزادى اجتماعى, ص٣٦٧ ـ ٣٧٠,
آيه ٨٨ هود.
جلد سيزدهم: امامان حق و باطل در قيامت, ص ١٦٥, آيه ٧١ اسرإ; ولايت خدا, ص
٣١٧, آيه ٤٤ كهف; ولايت شيطان در تدبير امور, ص ٣٢٦, آيه ٥١ كهف.
جلد چهاردهم: ولايت اهل بيت, ص ١١٩, آيه ٩٨ طه; امامت و هدايت, ص ٣٠٤, آيه ٧٣
انبيإ; مقام ولايت, همان; مفهوم به ارث بردن زمين توسط صالحان, ص ٣٣٠, آيه ١٠٥
انبيإ.
جلد پانزدهم: وعده خدا به حكومت امام عصر(عج), ص ١٥٥, آيه ٥٥ نور; مفهوم خلافت
انسان در زمين, ص ٣٨٣, آيه ٦٢ نمل; حكم اطاعت از حكام, ص ٣٩١, آيه ٦٢ نمل; ولايت
على(ع), ص ٤٠٦, آيه ٨٩ نمل.
جلد شانزدهم: ولايت پيامبر بر مومنان, ص ٢٧٦, آيه ٦ احزاب.
جلد هفدهم: خلافت داود(ع), ص ١٩٤, آيه ٢٦ ص.
جلد هجدهم: مسووليت امام, ص ١٠٦, آيه ٢٧ زخرف; اختيارات امام درباره اسيران
جنگى, ص ٢٢٧, آيه ٤ محمد(ص).
١٩ ـ تفسير نمونه
جلد اول: مفهوم خلافت انسان در زمين, ص ١٧٢, آيه ٣٠ بقره; شرايط رهبر, ص ٣٠٨,
آيه ٧٤ بقره; مفهوم امامت, ص ٤٣٧, آيه ١٢٤ بقره; اهميت امامت, ص ٤٣٧, آيه ١٢٤
بقره; امامت و هدايت, ص ٤٣٨, آيه ١٢٤ بقره; تفاوت امامت و نبوت و رسالت, ص ٤٤٠,
آيه ١٢٤ بقره; امامت ابراهيم(ع), ص ٤٤١, آيه ١٢٤ بقره; شرايط امام, ص ٤٤٢, آيه
١٢٤ بقره; لزوم نصب الهى امام, ص ٤٤٤, آيه ١٢٤ بقره; ابوحنيفه و اختصاص امامت
به علويان, همان.
جلد دوم: شرايط رهبر, ص ١٧٢, آيه ٢٤٧ بقره; اراده خدا در ظهور و سقوط
حكومت ها, ص ٣٦٥, آيه ٢٦ آل عمران; ولايت تكوينى اوليإ الله, ص ٤٢٢, آيه ٤٩ آل
عمران; سرنوشت اهل كتاب در حكومت امام عصر(عج), ص ٤٣٢, آيه ٥٥ آل عمران; راه
شناخت رهبر حق از باطل, ص ٤٨٤, آيه ٧٩ آل عمران; تعيين خليفه از سوى خدا, ص
٤٨٨, آيه ٨١ آل عمران.
جلد سوم: نسبت امر به معروف و آزادى, ص ٤٠, آيه ١٠٤ آل عمران; صفات رهبر, ص
١٤٢, آيه ١٥٩ آل عمران; اهميت مشورت, ص ١٤٤, آيه ١٥٩ آل عمران; اعتبار شوراى
عمر, ص ١٤٧, آيه ١٥٩ آل عمران; مفهوم اولوالامر, ص ٤٣٥, آيه ٥٩ نسإ; لزوم
مديريت واحد پس از مشورت, ص ١٤٨, آيه ١٥٩ آل عمران; اهميت عدالت در حكومت ٤٣١,
آيه ٥٨ نسإ,
جلد چهارم: اهميت رهبر, ص ١١, آيه ٧٥ نسإ; مفهوم اولوالامر, ص ٣٠, آيه ٨٣
نسإ; وظايف رهبر, ص ٣٤, آيه ٨٤ نسإ; ولايت اهل بيت, ص ٢٦٨, آيه ٣ مائده; اهميت
عدالت, ص ٣٠١, آيه ٨ مائده; اهل كتاب در زمان حكومت امام مهدى(عج), ص ٣١٩, آيه
١٤ مائده; دلايل امامت على(ع), ص ٤٣٢, آيه ٥٥ مائده; شبهات آيه ولايت, ص ٤٢٦, آيه
٥٥ مائده; استناد على(ع) به آيه ولايت, ص ٤٣١, آيه ٥٥ مائده.
جلد پنجم: وظيفه پيامبر براى انتخاب خليفه, ص ٢, آيه ٦٧ مائده; مشكلات رهبران
صالح, ص ٢١٢, آيه ٣٤ انعام; ولايت و امنيت, ص ٣٢١, آيه ٨٢ انعام; شرايط نبوت و
امامت, ص ٤٣١, آيه ١٢٤ انعام.
جلد ششم: تفاوت عدل و قسط, ص ١٤٣, آيه ٢٩ اعراف; تفاوت امامت و نبوت, ص ٣٤١,
آيه ١٤٢ اعراف; دلايل خلافت على(ع), ص ٣٤٣, آيه ١٤٢ اعراف.
جلد هفتم: حكمت تعلق خمس به اهل بيت(ع), ص ١٧٤, آيه ٤١ انفال; لزوم مبارزه با
ائمه كفر, ص ٣٠٨, آيه ١٢ توبه.
جلد هشتم: حكم حمايت از رهبران اسلامى, ص ١٨٥, آيه ١٢٠ توبه; لزوم تحقير دشمن
توسط رهبران دينى, ص٣٥١, آيه ٧١ يونس.
جلد نهم: قلمرو اطاعت از حاكمان, ص ٢٦٣, آيه ١١٣ هود.
جلد دهم: حكم پذيرش حكومت از سوى والى جائر, ص ٧, آيه ٥٥ يوسف; شرايط مديريت,
ص ١٠, آيه ٥٥ يوسف; نعمت آزادى, ص ٢٧٧, آيه ٦ ابراهيم.
جلد يازدهم: شرايط رهبر, ص ١٣٦, آيه ٨٨ حجر; اهميت عدالت, ص ٣٣٢, آيه ٧٦ نحل;
اهميت عدل, ص ٣٣٦, آيه ٩٠ نحل.
جلد دوازدهم: نقش رهبر در جامعه, ص ٢٠١, آيه ٧١ اسرإ; محبت رهبران دينى به
مردم, ص ٣٤٨, آيه ٦ كهف; شرايط رهبر, ص ٥٤٠, آيه ٩٥ كهف.
جلد سيزدهم: امكان امامت در كودكى, ص ٢٨, آيه ١٢ مريم; شرايط رهبر, ص١٩١, آيه
٣٦ طه; تفاوت مقام نبوت و امامت, ص ٤٥٥, آيه ٧٣ انبيإ; معيار شناخت امام حق از
باطل, ص ٤٥٦, آيه ٧٣ انبيإ.
جلد چهاردهم: ويژگى هاى رهبران دينى, ص ٢٨٠, آيه ٦٩ مومنون; شرايط مشروعيت
حكومت دموكراسى, ص ٢٨٣, آيه ٧٠ مومنون; حكومت صالحان در زمين, ص٥٣٠, آيه ٥٥ نور.
جلد پانزدهم: اهميت وحدت رهبرى, ص ١٢٩, آيه ٥١ فرقان; رابطه دين و سياست, ص
٤٢٠, آيه ١٦ نمل; فرق حكام الهى با حاكمان جور, ص ٤٣٦, آيه ١٩ نمل; آزادى در
حكومت سليمان(ع), ص ٤٤٢, آيه ٢٢ نمل.
جلد شانزدهم: شرايط مديريت, ص ٦٦, آيه ٢٦ قصص; انواع امام, ص ٩١, آيه ٤١ قصص;
روش حكومت على(ع), ص ١٧٩, آيه ٨٣ قصص.
جلد هفدهم: ويژگى رهبران خدايى, ص ١٦٩, آيه ٢٤ سجده; حدود ولايت پيامبر(ص) بر
مومنان, ص ٢٠١, آيه ٦ احزاب; وراثت در امامت, ص ٢٠٩, آيه ٦ احزاب.
جلد نوزدهم: حكومت دموكراسى, ص ٢٦٣, آيه ٢٦ ص ; وظايف حكومت, ص ٢٦٥, آيه ٢٦
ص; ابزار حكومت دارى, ص ٢٩٠, آيه ٣٥ ص; آزادى انديشه از ديدگاه اسلام, ص ٤١٥, آيه
١٨ زمر.
جلد بيستم: اهميت و محدوده مشورت, ص ٤٦٢ و ٤٦٣, آيه ٣٨ شورى.
جلد بيست و دوم: اهميت نظم در پيروى از رهبر, ص ١٤٧, آيه١ حجرات.
جلد بيست و چهارم: اهميت عدالت, ص ٤٣, آيه ١١ ممتحنه; حدود اطاعت از رهبر, ص
٤٩, آيه ١٢ ممتحنه.
جلد بيست و هفتم: شرايط رهبر, ص ١١٠, آيه ١١ ضحى.
١. دانش آموخته حوزه علميه قم و پژوهشگر پژوهشكده انديشه سياسى اسلام.